Vergi Matrahı Nedir, Çeşitleri Nelerdir ?

Vergi Matrahı Nedir, Çeşitleri Nelerdir

Gelişmiş veya gelişmekte olan toplumlarda kamu gelirlerinin yaklaşık % 90’ını vergiler oluşturur. Vergi; devletin yasal gücüne dayanarak gerçek ve tüzel kişilerden topladığı parasal değerler olarak tanımlanabilir. Kanunlara dayanarak ve zaruri olarak toplanması, karşılığının toplumsal fayda olarak alınması, kamu giderlerinin finansmanında kullanılması, kişilerin ödeme güçleri oranında vergilendirilmesi ve günümüzde parasal olarak ifade edilmesi verginin başlıca özellikleridir.

Vergilendirme Süreci

Vergilendirme süreci, vergiyi doğran olayın gerçekleşmesiyle başlar. Sonra sırasıyla verginin tarhı, tebliği ve tahakkukuyla devam edip tahsiliyle sona erer.

Verginin Tarhı ve Vergi Matrahı

Kanunlarda belirtilen matrah ve oranlar üzerinden mükellefin ödemesi gereken vergi miktarının hesaplanması işlemine verginin tarhı denir. Vergi tarhının yapılmasında ilk adım vergi matrahının belirlenmesidir. Matrah, ödenmesi gereken vergi miktarının hesaplanmasında kullanılan ekonomik büyüklüktür. Bu büyüklük; kilogram, litre, metre, metrekare, metreküp, adet gibi belirli fiziki ölçütlerle saptanabileceği gibi parasal bir tutar olarak da ifade edilebilir.

Matrah Çeşitleri

Vergi matrahının belirlenmesinde spesifik ve advalorem olmak üzere iki farklı yöntem uygulanmaktadır;

• Spesifik Matrah Belirleme Yöntemi: Vergi matrahının belirlenmesinde baz alınan ekonomik büyüklük; ağırlık, uzunluk, hacim, yaş, sayı, yüzölçümü vb. fiziki ölçütlerle ifade edilir. Adalet ilkesiyle çeliştiği için günümüzde gelişmiş ülkelerde spesifik matrah belirleme yönteminin kullanımı azalmaktadır. Buna rağmen Türkiye’de Motorlu Taşıtlar Vergisi matrahının belirlenmesinde aracın yaşına ve silindir hacmine bakılması suretiyle spesifik yöntemin tercih edildiği görülmektedir.
• Advalorem Matrah Belirleme Yöntemi: Bu yöntemde matrah parasal bir tutar olarak ifade edilir. Türkiye’de Gelir Vergisi, Kurumlar Vergisi, KDV (Katma Değer Vergisi), ÖTV (Özel Tüketim Vergisi) gibi vergilerin matrahının belirlenmesinde advalorem yöntem tercih edilmektedir. Söz gelimi tüketim üzerinden alınan bir vergi çeşidi olan KDV’de matrah, satın alınan mal veya hizmetin fiyatıdır.

Gelir vergisinde ise kişinin brüt gelirinden giderlerinin ve sosyal güvenlik kesintileri gibi kesintilerin düşülmesiyle matrah belirlenir. Bahsi geçen yöntemler kullanılarak matrahın belirlenmesinin ardından kanunlarda belirtilen vergi oranları üzerinden mükellefin ödemesi gereken vergi tutarı hesaplanır. Böylece vergilendirme sürecinin tarh kısmı sona erer ve tebliğ kısmı başlar.